Ανάλυση: Ποιος κυβερνά πραγματικά το Ιράν; – Ο δρ. Αθανάσιος Δρούγος έχει το παρασκήνιο

Στα τέλη Ιουλίου, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, είχε μια συνάντηση με τον αόρατο νέο ανώτατο ηγέτη. Τουλάχιστον, αυτή είναι η επίσημη εκδοχή. Ο Πεζεσκιάν δήλωσε ότι η συνάντηση διήρκεσε επτά-οκτώ ώρες, ότι συζήτησαν για την οικονομία, τις κυρώσεις και την εθνική ενότητα, ενώ, ως πρώην καρδιοχειρουργός, διαβεβαίωσε τους Ιρανούς ότι ο Χαμενεΐ «χαίρει άκρας υγείας».

Τα πάντα, προφανώς, κύλησαν απολύτως φυσιολογικά, όμως ο ανεπίσημος απολογισμός περιγράφει κάτι πιο κοντά στο πολιτικό θέατρο ή σε ένα κατασκοπευτικό μυθιστόρημα. Σύμφωνα με τον ψηφιακό δημοσιογραφικό οργανισμό Iran International, που επικαλείται πηγές από το γραφείο του Πεζεσκιάν και άλλους ανώτατους αξιωματούχους, ο Ιρανός πρόεδρος οδηγήθηκε σε άγνωστη τοποθεσία με ένα επαγγελματικό όχημα που έφερε φιμέ τζάμια και τοποθετήθηκε δίπλα σε έναν άνδρα που του είπαν ότι ήταν ο Χαμενεΐ.

Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν.

Στο σκοτάδι

Το όχημα παρέμεινε στο σκοτάδι, ενώ δεν επιτρεπόταν καμία χειραψία. Σύμφωνα με πληροφορίες, η συνάντηση ήταν σύντομη και διεξήχθη εξ ολοκλήρου φωνητικά. Έτσι, ο Πεζεσκιάν φέρεται να αναρωτήθηκε αν είχε συναντηθεί, τελικά, με τον Χαμενεΐ.

Το Ιράν έχει έναν αόρατο ανώτατο ηγέτη, τον οποίο δεν βλέπει σχεδόν κανείς, έναν πρόεδρο που δεν μπορεί να φτάσει αξιόπιστα σε αυτόν και ένα στρατιωτικό κατεστημένο που λαμβάνει ολοένα και περισσότερο αποφάσεις στο όνομά του. Το ερώτημα δεν είναι, πλέον, μόνο αν ο Χαμενεΐ είναι ζωντανός, τραυματισμένος ή αναρρώνει. Και μπορεί ένα παλιό περσικό ρητό να αναφέρει ότι «δύο βασιλιάδες δεν μπορούν να χωρέσουν σε ένα βασίλειο», όμως το σύγχρονο Ιράν μπορεί να έχει βρει χώρο για τέσσερις…

Ο Αχμάντ Βαχίντι διοικεί το πεδίο της μάχης,

Μυστήριο

Επίσημα, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ βρίσκεται στη Σύνοδο Κορυφής της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Κληρονόμησε το γραφείο και το οικογενειακό όνομα του πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ. Ωστόσο, ανέλαβε την εξουσία τραυματισμένος, άπειρος και απολύτως εξαρτημένος από τους Φρουρούς της Επανάστασης που υποστήριξαν τη διαδοχή του.

Η παρατεταμένη εξαφάνισή του έχει εμβαθύνει το μυστήριο. Από τότε που έγινε ανώτατος ηγέτης, κυβερνά σε μεγάλο βαθμό μέσω γραπτών διακηρύξεων, μεσαζόντων και προσεκτικά ελεγχόμενων επικοινωνιών. Στο Ιράν, όπου η εικόνα του ηγέτη είναι μέρος του μηχανισμού εξουσίας, το απρόσβλητο δεν είναι απλώς μια προφύλαξη ασφαλείας. Δημιουργεί ένα κενό.

Ο Mοχσέν Ρεζάι διαμορφώνει τη στρατηγική

Ο Μοτζταμπά μπορεί να κατέχει τον τίτλο, τον θρησκευτικό μανδύα και το όνομα Χαμενεΐ, όμως οι άνδρες γύρω του κρατούν τα όπλα, τις φυλακές, τα αρχεία των μυστικών υπηρεσιών και τους πυραύλους. Ο ανώτατος ηγέτης παρέχει την υπογραφή. Οι Φρουροί της Επανάστασης κρατούν το στιλό.

Ο καταλύτης

Ο πιο σημαντικός από αυτούς τους άνδρες είναι ο επικεφαλής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι. Το σύστημα ασφαλείας τον παρήγαγε, ο πόλεμος με το Ιράκ τον διαμόρφωσε και η μυστική δύναμη Quds τον τελειοποίησε. Έχει διατελέσει υπουργός Αμυνας, υπουργός Εσωτερικών και διοικητής του κύριου οργάνου του Ιράν για την εξωτερική συγκάλυψη δράσης.

Δεν είναι γνωστός ως χαρισματικός ομιλητής ή επαναστάτης σόουμαν. Όσοι είναι εξοικειωμένοι με την καριέρα του περιγράφουν κάτι δυνητικά πιο τρομερό: έναν μεθοδικό, πειθαρχημένο και γραφειοκρατικά ικανό χειριστή. Ο Βαχίντι δεν χρειάζεται το χειροκρότημα. Χρειάζεται τον έλεγχο.

Το ιστορικό του υποδηλώνει έναν άνθρωπο ο οποίος θεωρεί την υπομονή ως όπλο, τη μυστικότητα ως προστασία και τον συμβιβασμό ως προσωρινό ελιγμό. Έχει επιβιώσει από παραταξιακές μάχες που κατέστρεψαν πιο δυνατούς διοικητές. Είναι επικίνδυνος ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται να φωνάξει. Σχεδιάζει, περιμένει και επιβιώνει.

Η Αργεντινή κατηγορεί τον Βαχίντι για συμμετοχή στον σχεδιασμό της βομβιστικής επίθεσης το 1994 στο κέντρο της εβραϊκής κοινότητας AMIA στο Μπουένος Αϊρες, η οποία είχε στοιχήσει τις ζωές 85 ανθρώπων. Αυτό το χτύπημα παραμένει ένα αντικείμενο κόκκινης ειδοποίησης για την Ιντερπόλ, όμως το Ιράν είχε αρνηθεί και εξακολουθεί να αρνείται την ευθύνη.

Ο Moχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ συνδέεται με τα θεσμικά όργανα

Η παλαιά φρουρά

Ο Βαχίντι δεν κυβερνά μόνος του. Γύρω του βρίσκεται μια μικρή αδελφότητα βετεράνων διοικητών του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και αξιωματούχων των ιρανικών μυστικών υπηρεσιών, οι καριέρες των οποίων εκτείνονται χρονικά πίσω στην Επανάσταση και στον πόλεμο με το Ιράκ.

Ο Mοχσέν Ρεζάι είναι ο πρεσβύτερος αυτής της αριστοκρατίας ασφαλείας. Διοίκησε τους Φρουρούς της Επανάστασης εν μέσω του πολέμου με το Ιράκ και βοήθησε να μετατραπούν από μια ιδεολογική πολιτοφυλακή σε ένα κράτος εν κράτει. Τώρα, ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, συμβάλλει στη διαμόρφωση της στρατιωτικής πολιτικής, της διπλωματίας και της εθνικής στρατηγικής του Ιράν.

Ο Ρεζάι αντιπροσωπεύει την ιδρυτική φιλοσοφία των Φρουρών: το Ιράν επιβιώνει, υπομένοντας περισσότερο από τους εχθρούς του. Οι απώλειες απορροφώνται, ενώ το οικονομικό κόστος και οι παραχωρήσεις αντιμετωπίζονται ως η αρχή της υποχώρησης.

Ο Moχάμαντ Μπαγκέρ Zολγκάντρ είναι ένας άλλος αξιωματικός της ιδρυτικής καταγωγής των Φρουρών. Στη μακρά καριέρα του έχει εμπλακεί στη στρατιωτική διοίκηση, στη Δικαιοσύνη και την εθνική ασφάλεια. Αν και πρόσφατα αντικαταστάθηκε από τον Ρεζάι ως γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, παραμένει ως πολιτικός σύμβουλος στον κύκλο του Χαμενεΐ.

Ο Zολγκάντρ είναι ο συνδετικός ιστός του συστήματος, το είδος του επισήμου που καταλαβαίνει πού τελειώνει η στρατιωτική εξουσία, πού αρχίζει ο δικαστικός εξαναγκασμός και πού επέρχεται η επιρροή των μυστικών υπηρεσιών.

Ακολούθως, υπάρχει ο Χουσεΐν Τάεμπ, ο μακροχρόνιος έμπιστος του Χαμενεΐ και πρώην επικεφαλής της μυστικής υπηρεσίας πληροφοριών IRGC. Πλέον, ο Tάεμπ είναι επικεφαλής της Basij, της πανεθνικής παραστρατιωτικής οργάνωσης που χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση των γειτονιών, την επιβολή της ιδεολογικής συμμόρφωσης και την καταστολή των αναταραχών με αδιανόητη σκληρότητα. Αν ο Βαχίντι προστατεύει το καθεστώς από ξένους εχθρούς, ο Τάεμπ το προστατεύει από τον ίδιο του τον λαό.

ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ

Σιωπηλό πραξικόπημα σε επίπεδο ηγεσίας

Ο Αχμάντ Βαχίντι διοικεί το πεδίο της μάχης. Ο Mοχσέν Ρεζάι διαμορφώνει τη στρατηγική. Ο Moχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ συνδέεται με τα θεσμικά όργανα. Ο Χουσεΐν Τάεμπ παρακολουθεί τους δρόμους. Όλοι μαζί αποτελούν κάτι πιο σημαντικό από έναν συμβουλευτικό κύκλο. Είναι το λειτουργικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, που διηύθυνε κρυφά ένα σιωπηλό πραξικόπημα, αλλά όχι με την κλασική έννοια του πραξικοπήματος. Κανένα τανκ δεν περικύκλωσε το προεδρικό μέγαρο, κανένας στρατηγός δεν ανακοίνωσε τη νέα τάξη πραγμάτων από την τηλεόραση.

Το κατεστημένο ασφαλείας του Ιράν κατέλαβε τους αποφασιστικούς κρατικούς θεσμούς εκ των έσω. Οι Φρουροί δεν κατήργησαν το κράτος του κληρικού, ενσωματώθηκαν σε αυτό. Διατήρησαν τις αρχές, το τελετουργικό και το θρησκευτικό λεξιλόγιό τους, ενώ επικεντρώθηκαν στην πρακτική εξουσία που έπεσε στα χέρια ανδρών με στρατιωτικό υπόβαθρο.

Δεν προχώρησαν σε ένα πραξικόπημα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά σε ένα πραξικόπημα στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Πεζεσκιάν παραμένει πρόεδρος, αλλά η εξουσία του εμφανίζεται όλο και πιο περιορισμένη στη διαχείριση της έλλειψης, στην υπεράσπιση των μη δημοφιλών αποφάσεων και την εξήγηση των πολιτικών που λαμβάνονται αλλού. Διαχειρίζεται τις συνέπειες της εξουσίας, χωρίς να την κατέχει. Δεν είναι σε θέση να παραιτηθεί, επειδή μπορεί να υποστεί μια απόπειρα κατά της ζωής του.

Από την άλλη πλευρά, θεωρητικά ο Χαμενεΐ καταλαμβάνει το ανώτατο αξίωμα. Όμως, είναι σαφές ότι δεν έχει επιλέξει το μπλοκ ασφαλείας γύρω του, αλλά ότι το μπλοκ τον επέλεξε ως την πηγή νομιμότητας που χρειάζεται. Είναι απομονωμένος, φέρεται να τραυματίστηκε, περιβάλλεται από ηλικιωμένους άνδρες, θεσμικά εδραιωμένους και πολύ πιο έμπειρους στην άσκηση καταναγκαστικής εξουσίας.

Ο Χουσεΐν Τάεμπ ελέγχει τη δημόσια ζωή.

Απόλυτος έλεγχος

Ο Χαμενεΐ μπορεί να έχει καθίσει στον θρόνο, αλλά οι Φρουροί έχτισαν το δωμάτιο, ελέγχουν τις πόρτες και αποφασίζουν ποιος μπαίνει. Μια διεύθυνση ασφαλείας κυβερνά πίσω από τη σιλουέτα του ανώτατου ηγέτη. Ο Χαμενεΐ παρέχει θρησκευτική νομιμότητα και δυναστική συνέχεια, ο Βαχίντι στρατιωτική διοίκηση, ο Ρεζάι στρατηγική εξουσία, ο Zολγκάντρ θεσμική εμβέλεια και ο Τάεμπ πληροφορίες και εγχώρια καταστολή.

Αυτή η ρύθμιση μπορεί να μην είναι σταθερή. Αυτοί οι άνδρες έχουν αλληλεπικαλυπτόμενες φιλοδοξίες, ξεχωριστά δίκτυα και διαφορετικά θεσμικά συμφέροντα. Η σημερινή κυβερνητική συμμαχία θα μπορούσε να γίνει ο αγώνας του αύριο για τη διαδοχή. Πάντως, μοιράζονται μια κοσμοθεωρία. Πιστεύουν ότι το Ιράν μπορεί να απορροφήσει περισσότερο πόνο από τους αντιπάλους του. Οι Αμερικανοί πρόεδροι αλλάζουν. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διχάζουν. Η δυτική προσοχή παρασύρεται. Η Ισλαμική Δημοκρατία, όπως υπολογίζουν, πρέπει μόνο να παραμείνει όρθια.

Για αυτούς, οι διαπραγματεύσεις δεν αποτελούν απαραίτητα εναλλακτική λύση για τη σύγκρουση. Η διπλωματία μπορεί να είναι ένα άλλο πεδίο μάχης, ένας τρόπος για να «αγοράσουν» χρόνο, να διαιρέσουν τους αντιπάλους και να ανοικοδομήσουν τη χώρα. Η εικόνα που αποτυπώνει καλύτερα το Ιράν, λοιπόν, δεν είναι ο Χαμενεΐ καθιστός στον θρόνο του. Είναι ο Πεζεσκιάν μέσα σε ένα σκοτεινό αυτοκίνητο να μιλά σε μια φωνή που δεν μπορεί να αναγνωρίσει…