Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο μιας εκεχειρίας δύο εβδομάδων που άρχισε να αποκλιμακώνει τον πόλεμο των ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Ωστόσο, μιλώντας σε δημοσιογράφους μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας, δήλωσε: «Είχαμε μια σειρά από ουσιαστικές συζητήσεις με τους Ιρανούς. Αυτά είναι τα καλά νέα. Τα κακά νέα είναι ότι δεν έχουμε καταλήξει σε συμφωνία – και νομίζω ότι αυτά είναι κακά νέα για το Ιράν πολύ περισσότερο απ’ ό,τι για τις ΗΠΑ».

Η αποτυχία των συνομιλιών απογοήτευσε τους περιφερειακούς και παγκόσμιους ηγέτες που ήλπιζαν ότι η σύνοδος θα κατέληγε σε μια συμφωνία-πλαίσιο για περαιτέρω συνομιλίες, για να παραταθεί η περίοδος εκεχειρίας (λήγει στις 22 Απριλίου) μέχρι να επιτευχθεί διπλωματική διευθέτηση. Ορισμένοι παγκόσμιοι ηγέτες εξέφρασαν αισιοδοξία, σημειώνοντας ότι οι συναντήσεις με τον πρόεδρο της ιρανικής Βουλής Γκαλιμπάφ, επικεφαλής 70μελούς αντιπροσωπείας, αντιπροσώπευαν τις υψηλότερου επιπέδου άμεσες συνομιλίες μεταξύ των δύο εθνών από την εποχή πριν από την Ιρανική Επανάσταση του 1979.

Ο Τραμπ είχε ορίσει τον Βανς ως επικεφαλής διαπραγματευτή με το σκεπτικό ότι, ως γνωστός σκεπτικιστής της απόφασης για επίθεση στο Ιράν, θα μπορούσε να κερδίσει την εμπιστοσύνη της Τεχεράνης. Εκτός από τον Βανς, η πολύ μικρότερη αμερικανική αντιπροσωπεία περιλάμβανε τον Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, καθώς και βοηθούς από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας.

Αγκάθια

Τελικά, οι διαπραγματευτές δεν μπόρεσαν να ξεπεράσουν τη βαθιά δυσπιστία σε δύο βασικά ζητήματα -το ουσιαστικό κλείσιμο του σημείου διέλευσης των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, ένα ζήτημα που προέκυψε ως συνέπεια και όχι ως αιτία του πολέμου, και την αντίσταση του Ιράν στη διάλυση του πυρηνικού του προγράμματος. Ο Βανς απέδωσε την αποτυχία των συνομιλιών στην αντίσταση του Ιράν στην απαίτηση των ΗΠΑ να μην εμπλουτίζει πλέον ουράνιο και να παραδώσει το απόθεμά του των 440 κιλών ουρανίου, εμπλουτισμένου κατά 60% (αρκετό, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω, για να τροφοδοτήσει 11 πυρηνικές βόμβες).

Στη συνέντευξη Τύπου μετά δήλωσε: «Το απλό ερώτημα είναι ότι δεν βλέπουμε δέσμευση από τους Ιρανούς να μην αναπτύξουν πυρηνικό όπλο, όχι μόνο τώρα, όχι μόνο σε δύο χρόνια από τώρα, αλλά μακροπρόθεσμα… Δεν το έχουμε δει ακόμα. Ελπίζουμε ότι θα το δούμε». Οι έντονες διαφορές ΗΠΑ-Ιράν στο θέμα παραμένουν παρά τους πολλαπλούς γύρους διαπραγματεύσεων που ξεκίνησαν κατά τη διάρκεια της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ και συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της προεδρίας Μπάιντεν.

ΗΠΑ και Ιράν δεν μπόρεσαν επίσης να γεφυρώσουν τις διαφορές τους σχετικά με τον έλεγχο του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, το οποίο έχει κλονίσει την παγκόσμια οικονομία και έχει αναδειχθεί ως το κύριο στρατηγικό κέρδος του Ιράν από τον πόλεμο μέχρι σήμερα. Αυτό το ζήτημα είναι το πιο πιθανό να προκαλέσει κατάρρευση της εκεχειρίας και να πυροδοτήσει έναν νέο γύρο σύγκρουσης. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, Αμερικανοί αξιωματούχοι απέρριψαν κατηγορηματικά τις απαιτήσεις του Ιράν για αναγνώριση του de facto ελέγχου του στα Στενά. Το διαπραγματευτικό σχέδιο του Ιράν επέμενε ότι ελέγχει και κερδίζει έσοδα από την κυκλοφορία μέσω των Στενών.

Ανησυχεί και πιέζει ο Τραμπ

Οι ενέργειες του Τραμπ τόσο πριν όσο και μετά τις συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ καταδεικνύουν την ανησυχία του για τα Στενά του Ορμούζ. Καθώς οι συναντήσεις συγκαλούνταν, ο Τραμπ προσπάθησε να αλλάξει τα δεδομένα. Το Σάββατο, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία ανέφερε ότι έστειλε δύο αμερικανικά αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους για να «ξεκινήσουν τη διαδικασία δημιουργίας ενός νέου περάσματος».

Υπονοώντας ότι οι ΗΠΑ θα διασφαλίσουν ότι οι ιρανικές νάρκες δεν θα αποτρέψουν την παγκόσμια ναυτιλία από τη χρήση του περάσματος, πρόσθεσε: «Πρόσθετες αμερικανικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων υποβρυχίων drones, θα συμμετάσχουν στην προσπάθεια (εκκαθάρισης ναρκοπεδίων) τις επόμενες ημέρες». Σε μια ανάρτηση στο X, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν διέψευσε την παρουσία αμερικανικών πλοίων και προειδοποίησε για «αποφασιστική αντίδραση» σε οποιαδήποτε τέτοια κίνηση.

Την Κυριακή, οκτώ ώρες μετά την αναχώρηση Βανς από το Ισλαμαμπάντ, ο Τραμπ απείλησε με κλιμάκωση εάν το Ιράν δεν παραιτηθεί από τον έλεγχό του στα Στενά. Ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ θα αποκλείσουν την περιοχή. Προφανώς, η πρόθεσή του είναι να προσπαθήσει να στερήσει από το Ιράν τα έσοδα από τις εξαγωγές και να αναγκάσει τους κύριους πελάτες πετρελαίου του Ιράν, ιδίως την Κίνα, να πιέσουν την Τεχεράνη να τερματίσει τον αποκλεισμό των Στενών.