Η Σαπφώ, ο Σοφοκλής και ο Ευριπίδης δεν ανήκουν μόνο στο παρελθόν για την Αν Κάρσον. Στο έργο της Καναδής ποιήτριας και κλασικής φιλολόγου, η αρχαία ελληνική γραμματεία συνομιλεί με τον σημερινό κόσμο, φωτίζοντας τον έρωτα, την επιθυμία, το πένθος, τη βία και την απώλεια.
Γεννημένη στο Τορόντο το 1950, η Κάρσον έχει δημιουργήσει ένα έργο που κάνει δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στην ποίηση, το δοκίμιο, τη φιλολογία, τη μετάφραση και την αφήγηση. Όπως αναλύει ο Β. Χατζηβασιλείου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η αρχαία Ελλάδα δεν λειτουργεί στα βιβλία της ως διακοσμητική αναφορά, αλλά ως ενεργός συνομιλητής του παρόντος. Η συγγραφέας επιστρέφει στους αρχαίους Έλληνες χωρίς να τους εξιδανικεύει. Αναζητά μέσα στα θραύσματα της ποίησης και του μύθου ερωτήματα που εξακολουθούν να μας αφορούν, συνδέοντας τη μνήμη με τη γλώσσα και την προσωπική εμπειρία με τη λογοτεχνία.
Ο γλυκόπικρος έρωτας της Σαπφώς
Ήδη στο πρώτο σημαντικό βιβλίο της, το «Eros the Bittersweet: An Essay» του 1986, η Κάρσον αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την ελληνική αρχαιότητα.
Με αφετηρία την αρχαία ελληνική ποίηση και ιδιαίτερα τη Σαπφώ, εξετάζει τον έρωτα ως παράδοξο. Η επιθυμία γεννιέται από την απόσταση, από αυτό που λείπει και δεν μπορεί να κατακτηθεί ολοκληρωτικά. Οι αρχαιοελληνικές πηγές γίνονται έτσι αφετηρία μιας ευρύτερης ποιητικής και φιλοσοφικής διερεύνησης. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα ελληνικά το 2019 με τίτλο «Έρως ο γλυκόπικρος», σε μετάφραση της Ανδρονίκης Μελετλίδου.
Ο Γηρυόνης γίνεται σύγχρονος έφηβος
Στην «Αυτοβιογραφία του κόκκινου», το έμμετρο μυθιστόρημα που δημοσιεύθηκε το 1998, η Κάρσον μετασχηματίζει τον Γηρυόνη της αρχαίας παράδοσης σε έναν σύγχρονο έφηβο που βιώνει τον έρωτα, τη μοναξιά και την ενηλικίωση. Το μυθολογικό θραύσμα αποκτά νέα ζωή μέσα από το παρόν. Η ελληνική έκδοση του βιβλίου κυκλοφόρησε το 2026, σε μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού, συνεχίζοντας τη γνωριμία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού με το έργο της.
Ποίηση και προσωπική εμπειρία
Σημαντικός σταθμός στην πορεία της υπήρξε το «Glass, Irony, and God» του 1995. Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, τα «Plainwater: Essays and Poetry» το 1995, «Men in the Off Hours» το 2000, «The Beauty of the Husband» το 2001, «Decreation» το 2005 και «Nox» το 2010.
Με τα «Red Doc» του 2013, «The Albertine Workout» του 2014 και «Float» του 2016, η Κάρσον συνέχισε να συνδυάζει το ποιητικό και το προσωπικό με το φιλολογικό στοιχείο.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι «Η ομορφιά του συζύγου», μια ποιητική σύνθεση σε 29 τάνγκο, στην οποία η ερωτική σχέση, ο γάμος και ο χωρισμός βρίσκονται στο επίκεντρο. Η ελληνική έκδοση κυκλοφόρησε το 2023, σε μετάφραση της Ευτυχίας Παναγιώτου και του Δημήτρη Αθηνάκη. Είναι δίγλωσση, επιτρέποντας στον αναγνώστη να παρακολουθήσει τη συνάντηση των δύο γλωσσών.
Οι αρχαίες φωνές μέσα από τη μετάφραση
Κεντρικό κεφάλαιο της σχέσης της Κάρσον με την Ελλάδα αποτελεί το μεταφραστικό της έργο.
Το 2001 δημοσίευσε την «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή και το 2002 το «If Not, Winter: Fragments of Sappho», με τα αποσπάσματα της Σαπφώς. Ακολούθησαν το «Grief Lessons: Four Plays by Euripides» το 2006, το «An Oresteia» το 2009, η «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη το 2014 και οι μεταφράσεις της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή και των «Βακχών» του Ευριπίδη το 2015.
Για την Κάρσον, η μετάφραση αποτελεί δημιουργική πράξη, έναν τρόπο να ακουστεί ξανά η αρχαία φωνή σε σύγχρονα συμφραζόμενα. Τα ερωτήματα των κειμένων της Σαπφώς, του Σοφοκλή και του Ευριπίδη διατηρούν τη δύναμή τους επειδή εξακολουθούν να αγγίζουν την ανθρώπινη εμπειρία.
Η Ελλάδα των θραυσμάτων και της επιθυμίας
Το 2013 κυκλοφόρησαν στα ελληνικά τα «Λίγα λόγια», το «Short Talks» του 1992, σε δίγλωσση έκδοση και μετάφραση του Χάρη Βλαβιανού. Τα μικρά, συχνά ειρωνικά και φιλοσοφικά κείμενα συμπυκνώνουν την τεχνική της, δίνοντας στη σκέψη ποιητική πυκνότητα. Η Ελλάδα που αναδύεται στο έργο της είναι μια Ελλάδα των θραυσμάτων, των σωμάτων, της επιθυμίας και της απώλειας. Μπορεί να πάρει τη μορφή ενός σύγχρονου εφήβου, μιας διαλυμένης ερωτικής σχέσης ή μιας φωνής που αναζητά μια λέξη μέσα στα ερείπια. Όπως επισημαίνει ο συντάκτης, η Κάρσον επιστρέφει στην αρχαιότητα για να κάνει βαθύτερη την ανάγνωση του παρόντος. Στο έργο της, η αρχαία Ελλάδα παραμένει ένας ζωντανός τρόπος να κατανοήσουμε τον κόσμο μας.
