Και να που η τεράστια επιτυχία της ταινίας «Οδύσσεια» άνοιξε τα πελάγη των γνώσεων, για την παγκόσμια κοινότητα, όχι μόνο στην εκμάθηση αρχαίων ελληνικών αλλά και για τη μυθολογία μας. Για τον πρωταγωνιστικό ρόλο των θεών του Ολύμπου για τους οποίους μπορούμε να μιλάμε ελεύθερα και προκλητικά, χωρίς τον φόβο παρεξηγήσεων, όπως αποδεικνύει και η συζήτηση που είχα με τον αρχαιολόγο - συγγραφέα και δημιουργό του «The mythologist», Κωνσταντίνο Λουκόπουλο.
Ισως επειδή ήταν εντελώς αντίθετη από την ισχύουσα θρησκεία μας η απαρχή της δημιουργίας -όπου ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο «κατ’ εικόναν και καθ΄ ομοίωσιν» αυτού. Ισως επειδή τη μυθολογία άνθρωποι την έπλασαν, οπότε και οι θεοί τους ήταν πιο… ανθρώπινοι, τουλάχιστον σε θέματα ηθικής.
«Ναι, θα μπορούσε κάποιος να το πει αυτό το τελευταίο. Εντάξει, ήταν τελείως διαφορετικό από την εικόνα του θεϊκού στοιχείου που έχουμε εμείς σήμερα. Και υπήρχε λόγος, βέβαια, για αυτό. Δεν είναι ότι οι άνθρωποι απλώς ήθελαν να εκθέσουν, ας πούμε, τους θεούς τους περιγράφοντάς τους με αυτόν τον τρόπο. Η αλήθεια είναι ότι, κατά τη γνώμη μου, αυτό είναι και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και γοητευτικά στοιχεία της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, το γεγονός δηλαδή ότι δεν ήταν πρότυπα ηθικής. Δεν ενδιέφερε τους αρχαίους Ελληνες να πλάσουν θεότητες που ήταν τέλειες. Και ζηλεύουν οι θεοί τους και ερωτεύονται και εξαπατούν ο ένας τον άλλον, εξαπατούν και τους ανθρώπους, κάνουν και λάθη. Είναι σίγουρα πολύ περίεργο, έως και σοκαριστικό, ενδεχομένως, για τον σύγχρονο άνθρωπο, αλλά ήταν ένα πολύ βασικό χαρακτηριστικό και της ελληνικής μυθολογίας και της θρησκείας γενικότερα. Για μένα είναι γοητευτικό αυτό γιατί οι θεοί έμοιαζαν περισσότερο με τους ανθρώπους, που μπορούσαν να ταυτιστούν πολύ περισσότερο με αυτούς αντί να κυνηγούν μία απίθανη τελειότητα που ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν. Ενιωθαν ότι οι θεοί τους αντιμετώπιζαν τα ίδια προβλήματα, είχαν τις ίδιες αρετές, τις ίδιες αδυναμίες με εκείνους και εξανθρωπίζονταν κάπως έτσι οι θεοί περισσότερο.
Είναι ένα πολύ ενδιαφέρον και σπάνιο στοιχείο το σύστημα, τότε, το θρησκευτικό. Δεν ζητούσε από τον άνθρωπο να γίνει σαν αυτούς ηθικά, όπως στις θρησκείες που γνωρίζουμε σήμερα, είτε στον Χριστιανισμό είτε στο Ισλάμ, που ο Θεός είναι το ηθικό πρότυπο που πρέπει να φτάσει ο άνθρωπος, που δεν πρόκειται ποτέ να το φτάσει, αλλά τουλάχιστον προσπαθεί να το κάνει. Με την ειδοποιό διαφορά ότι οι θεοί της αρχαιότητας ήταν αθάνατοι. Οι θνητοί δεν ήταν. Οπότε τα λάθη των θεών συγχωρούνταν. Για τους ανθρώπους ήταν πολύ πιο άσχημα τα πράγματα, γιατί κάθε λάθος μπορεί να τους κόστιζε και τη ζωή».
Για τους λάτρεις της μυθολογίας μέσα από τις πολλαπλές αναγνώσεις των ιστοριών της αναδύεται, πολύ συχνά και εμφατικά, ο φόβος των ανθρώπων για την οργή των θεών. Βρίθει από τιμωρητικά διδάγματα, με κορυφαίο το πολύ επίκαιρο για την τιμωρία που επεφύλαξε ο Ποσειδώνας στον αλαζόνα Οδυσσέα, που σκότωσε τον γιο του Πολύφημο, και άρχισε η πραγματική οδύσσεια στις άγριες θάλασσες.
«Το κομμάτι της ύβρεως ήταν από τα πιο σημαντικά στοιχεία της ελληνικής κοσμοθεωρίας. Και είναι και κάτι διαχρονικό αυτό. Εγώ επιμένω και το λέω με κάθε ευκαιρία, ότι και εμείς σήμερα θα θέλαμε πάρα πολύ κάποιον, ο οποίος διαπράττει ύβριν και ξεφεύγει από το μέτρο, να τον δούμε να τιμωρείται. Να έρχεται, δηλαδή, η νέμεσις. Οπότε αυτή η εικόνα του κόσμου των αρχαίων Ελλήνων είναι διαχρονική γιατί καλύπτει μία πολύ ανθρώπινη ανάγκη».
Οπως και σήμερα, περίοδο που ξαναμετράμε τις πληγές με θρήνους για τους ανθρώπους που χάθηκαν από την πύρινη λαίλαπα τοποθετούμε -στιγμιαία βέβαια, γιατί συνεχίζουμε την ίδια συμπεριφορά- και τον εαυτό μας ως υβριστή του περιβάλλοντος, έτσι και τότε η τιμωρία ήταν θεόσταλτη από τον Ολυμπο. Και σκληρή.
Διαβάστε Επίσης
«Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων ήταν άμεσα συνδεδεμένοι και με το φυσικό περιβάλλον. Ο Ποσειδώνας με τη θάλασσα, ο Δίας με τη βροχή, τους κεραυνούς, η Αρτεμις με την άγρια ζωή και φύση, ο Διόνυσος με την αμπελουργία, η Δήμητρα με τη γεωργία, που ήταν απαραίτητη για την επιβίωση των ανθρώπων, ο Ερμής προστάτης των βοσκών.
Οπότε, επειδή η ζωή των ανθρώπων τότε ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τη φύση σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι είναι σήμερα, αυτό αντικατοπτριζόταν και στις ίδιες τους τις θεότητες και στους μύθους τους. Νομίζω είναι πολύ διαχρονικό αυτό, ουσιαστικό και επίκαιρο για τη σχέση μας με τη φύση και την ύβριν. Και η μυθολογία εξακολουθεί να διδάσκει για το πώς η φύση εξοργίζεται και τιμωρεί τον άνθρωπο όταν δεν τη σέβεται».
